Tun

Tun men uchun butun albomdagi uchta asosiy kompozitsiyadan biri. Men unga tun o‘zi chiroyli timsol bo‘lgani uchun qaytmayman. Meni zulmat faqat yorug‘lik yetishmasligi bo‘lishdan to‘xtaydigan lahza qiziqtiradi. Qo‘shiq boshida men tunda yuraman, oy yo‘q va yana muhimi, «ichimda nur yo‘q edi». Bu yerda hatto tashqi zulmatni doim ichki ravshanlik bilan to‘ldirish mumkin, degan odatiy tasalli ham yo‘qoladi. Yo‘q. Ba’zan na oy bor, na ravshanlik, na to‘g‘ri yo‘nalish hissi. Va shunga qaramay, yurak yo‘lni biladi.

Bu satr - «qadamlarim izlamadi, yurak yo‘lni bilardi» - men uchun butun tsiklning eng sokin va eng kuchli satrlaridan biri. Unda qahramonlik yo‘q. Men qo‘rquvni yengmayman, o‘zimni zulmatdan kuchli deb e’lon qilmayman, ishora olmayman. Shunchaki yuraveraman. Aynan shu yerda tun birinchi marta raqib emas, yonimdagi hozirlik bo‘lib qoladi. Menga eski munis so‘zi yoqadi - yaqin, tasalli beruvchi hamroh, borligi yolg‘izlikni jonli qiladigan zot. Men uni tasavvufning qat’iy texnik atamasi demayman; men uchun bu so‘z qo‘shiq ohangini his qilishga yordam beradi. Tun - mening do‘stim, mening sokin munisim.

Qur’onda tun oddiy «zulmat»dan ancha boyroq berilgan. 78:10 da u parda, libos deb atalgan. Bu timsol menga ayniqsa yaqin. Parda dunyoni yo‘q qilmaydi - uning yorqinligini yashiradi, shakllar chizig‘ini yumshatadi, orom beradi. Tunning bu tomonini men o‘zim uchun satr - pardalash, yashirish deb atayman. Alohida aqidaviy tushuncha ma’nosida emas, balki marhamat timsoli sifatida: hamma narsa doim yorug‘likka chiqarib qo‘yilishi shart emas. Ba’zan yashirish ham asraydi.

Lekin tunning islomiy timsoli orom bilan tugamaydi. Tun - alohida bedorlik vaqti ham. 73-sura tunda turishni ichki jamlanganlik ko‘proq bo‘ladigan vaqt sifatida eslatadi; tahajjud an’anasi tunni ixtiyoriy yuz burish makoniga aylantiradi; Qadr kechasi bitta kechani eng yuqori ma’naviy to‘yinganlik timsoliga aylantiradi. Menga bu ikki tomonlama harakat muhim: tun bir vaqtning o‘zida yopadi ham, uyg‘otadi ham. Tashqi dunyo jim bo‘ladi - va shu sababli ichki quloq nozikroq bo‘lishi mumkin.

Aynan shu sababli tasavvuf va fors mistik she’riyati tunni shunchalik sevadi. Ishq lirikasida tun Ma’shuq tufayli uxlay olmaydigan kishining vaqtiga, kutish, ayriliq, yashirin uchrashuv va kunduzgi shovqinda mumkin bo‘lmagan suhbat vaqtiga aylanadi. Fors g‘azali umuman mistik tilga Xudo haqida sevgi tilida: sog‘inch, yaqinlik, yashirin uchrashuv, ayriliq og‘rig‘i bilan gapirishni o‘rgatgan. Bunday dunyoda tun tabiiy ravishda oshiqning ittifoqchisiga aylanadi.

Menga ayniqsa yaqin tomoni shuki, bu an’anada tun kunning oddiy g‘alabasi bilan tugashi shart emas. O‘z qo‘shig‘imda men so‘rayman: «tun o‘tdi, tong otarmi? Yo‘q, tun abadiy qolarmi?» Bu men ongli ravishda darhol tasalli beruvchi javob bermaydigan savol. «Qo‘rqma, tez orada tong» deyish juda oson bo‘lardi. Hayot insonga tong kafolati ko‘rinmaydigan tunlarni biladi - hech bo‘lmaganda hozircha. Men uchun ma’naviy kamolot tun bilan do‘stlik uning besh daqiqadan keyin tugashi va’dasiga bog‘liq bo‘lmagan joydan boshlanadi.

Bundan «qorong‘ulik, nurning onasi» satri tug‘iladi. Men yovuzlik va yaxshilik bir xil yoki farqlar endi muhim emas, demoqchi emasman. Gap boshqa narsa haqida: nur aynan zulmat fonida chinakam ko‘rinadigan bo‘ladi, ichki ko‘rish esa ba’zan oddiy ko‘rish yordam bermaydigan davrda tug‘iladi. Tasavvuf poetikasida mo‘ljallarni yo‘qotishning o‘zi boshqa yaqinlikning sharti bo‘lishi mumkin. Har qanday zulmat muqaddas emas, lekin har qanday zulmat Xudoning yo‘qligi ham emas.

Oxirida men «yorug‘lik, qorong‘u»ni yonma-yon qo‘yaman va «bir xil, birlik» deyman. Men uchun bu qarama-qarshiliklar aynanligi haqidagi falsafiy formula emas. Bu yarashuv natijasi. Tun bilan urushar ekanman, u meni butunlay belgilaydi. Uni do‘st deya olganimda, u faqat tahdid bo‘lishdan to‘xtaydi. Shunda nur ham o‘zgaradi: u endi zulmatga qarshi qurol emas. U uning yashirin imkoniyatiga aylanadi.

Tun Nafasdan keyin turadi va men bu yerda muhim o‘tishni eshitaman. Avval nafas lahzada qolishni o‘rgatadi. Keyin tun tashqi isbotlarni tortib oladi. Va qoladigan narsa - nafas, yurak, sokin hozirlik. Shu sababli Tun men uchun tunni qanday boshdan kechirish haqidagi qo‘shiq emas. U tunni yo‘lning xatosi deb hisoblashni qanday to‘xtatish haqida. Ba’zan aynan u yoningda hammadan uzoqroq yuradi. Do‘st, munis, abadiy sokin yo‘ldosh.