Nafas

Nafas men uchun yo‘l birinchi marta butunlay badaniy bo‘lib qoladigan lahzadir. Bundan oldin men yo‘l va nur haqida o‘z oldimda turgan timsollar sifatida gapira olardim. Nafasni esa endi tashqariga chiqarib bo‘lmaydi. U hozir, tananing ichida, ruxsatsiz va irodaning deyarli ishtirokisiz sodir bo‘ladi. Aynan shu sababli boshlanish menga shunchalik aziz: kirik havo, chiqik havo, o‘rtasida - Sening navoing. Men bu yerda havoning chiroyli metaforasini emas, balki hayotning o‘zi men yo‘qdan yaratmaydigan ritm sifatida berilganini his qilaman.

Bu qo‘shiqda bitta satr bor, vaqt o‘tishi bilan u men uchun tobora muhimroq bo‘lib bordi: «nafasimda bor vatan». Vatan so‘zi odatda geografiyani, yerni, mansublikni esga soladi. Ammo bu yerda vatan nafasga sig‘adi. Men uchun bu G‘ijduvoniyning tamoyillaridan biri - safar dar vatan, «vatanda safar»ga ajoyib darajada hamohang. Matn bu tamoyilni ongli ravishda keltiradi, deb da’vo qilmayman. Meni boshqa narsa qiziqtiradi: albomning ichki mantig‘ining o‘zi vatanning xaritadagi nuqta bo‘lishdan to‘xtab, hozirlik holatiga aylanishiga olib keladi.

Nafas yonida Xojagonning boshqa bir tamoyili - hush dar dam, «nafasdagi ogohlik» ayniqsa tabiiy jaranglaydi. Unda meni deyarli antiqahramonona xususiyati o‘ziga tortadi. Ma’naviy hayot albatta favqulodda kechinmadan boshlanmaydi. U o‘z nafasimni juda oddiy va ahamiyatsiz narsa deb o‘tkazib yuborishni to‘xtatishimdan boshlanishi mumkin. Tirik ekanman, nafas meni murakkab falsafani talab qilmasdan, qayta-qayta hozirgi lahzaga qaytaradi.

Shu sababli «nafas, bu zikr» satri men uchun har qanday avtomatik nafas allaqachon duo, degan ma’noni anglatmaydi. Bu ko‘proq imkoniyat: har bir nafas yod etishga aylanishi mumkin. Iranica zikrni avvalo remembrance - Allohni eslash, yod etish deb ta’riflaydi. «Xotira» so‘zi bu kontekstda menga juda yaqin. Ma’naviy g‘aflat ko‘pincha inkorga o‘xshamaydi. Men shunchaki yashayman, o‘ylayman, shoshaman, jahlim chiqadi va eng muhim narsani unutaman. Nafas jimgina qaytish bo‘la oladi.

Keyin qo‘shiq hayot va o‘limni birlashtiradi: «yashash bu dam; o‘lish bu dam». Men bunda tushkunlik eshitmayman. Men ko‘proq xavfsiz masofani olib tashlashni xohladim. Odatda hayot davom etadigan narsadek, o‘lim esa bir kun uni uzib qo‘yadigan narsadek tuyuladi. Bu yerda ikkalasi ham bitta dam, bitta lahzaga kiradi. Bu hozirgi vaqtni tashvishliroq emas, qadrliroq qiladi. Hech narsani bu nafasdan keyinga qoldirib bo‘lmaydi.

«Na oldin, na keyin bor» formulasi ham vaqtni inkor etishni anglatmaydi. Men uchun bu o‘tmish va kelajak bir lahzaga hozirgi vaqtdan butun zichligini olishni to‘xtatadigan e’tibor tajribasi. Shunda Yo‘l qo‘shig‘idagi «bir dam, abadiyat» jismoniy tasdiqqa ega bo‘ladi. Abadiyat g‘oya bo‘lishdan to‘xtaydi; u menga ko‘krak qafasining ritmi orqali tegadi.

Yana bir muhim chiziq - «o‘pka to‘la nur to‘ldi, ruhim yana yo‘l topdi». Nur endi so‘zma-so‘z nafas orqali o‘tadi. Yo‘ldagi Nur oldinda turgan nur edi, Nafas uni ichki qiladi. Va aynan shundan keyin albom Tunga kiradi. Menimcha, bu tamomila muhim: oysiz va ichki nursiz tunga tushishimdan oldin, men zulmat tortib ola olmaydigan bitta narsani allaqachon bilaman - nafas davom etadi. Aynan u birinchi ko‘rinmas tayanchga aylanadi.

Nafasda yana bir paradoks borki, u men uchun muhim. Men uning ritmini bir necha soniyaga o‘zgartira olaman, nafasni ushlab turaman, chiqarishni uzaytiraman, lekin nafas olishning o‘zi faktiga mutlaq xo‘jayin emasman. Uyquda men uni ongli boshqarishni to‘xtataman, hayot esa bu ishni mening buyrug‘imsiz davom ettiradi. Men uchun bu to‘liq nazorat illyuziyasini juda yumshoq buzadi. Menga eng yaqin narsa - aynan ichimda sodir bo‘layotgan narsa - bir vaqtning o‘zida mening irodamga to‘liq tegishli emas.

Shuning uchun «nafasimda bor vatan» satrini men cheksiz ichki surgundan uyga qaytish sifatida ham eshitaman. Men istalgan joyda bo‘lishim, kecha va ertaga orasida, boshqalarning kutishlari va o‘z xavotirlarim orasida sochilib ketgan bo‘lishim mumkin, lekin nafas meni yana haqiqatan bor joyimga qaytaradi. Psixologik formula sifatidagi mavhum «hozir va shu yerda»ga emas, balki juda aniq, badaniy haqiqatga: mana bu nafas allaqachon berilgan, mana bu chiqarish allaqachon ketmoqda.

Menga zikr bunday kontekstda hayotga yana bir majburiyat sifatida qo‘shilmaydi, degan fikr yaqin. U allaqachon sodir bo‘layotgan narsaga e’tibor sifatini o‘zgartiradi. Nafas o‘z-o‘zidan duoga aylanadi, demoqchi emasman. Lekin u yod etishga eshik bo‘la oladi. Va, ehtimol, aynan shu sababli Nafas menga shunchalik sokin eshitiladi: hozirlikni yaratishim shart emas. Hayot allaqachon sodir bo‘layotganini va uning har bir lahzasiga yuz burish mumkinligini payqashim kifoya.