Nur

Tundan keyin nur qaytadi, lekin men uchun bu tamomila boshqa nur. Agar Yo‘ldagi Nur yo‘ldagi uchqun, meni zulmat orqali yetaklagan narsa bo‘lgan bo‘lsa, Nur paradoksdan boshlanadi: «quyosh yo‘q, lekin yorug‘». Odatiy nurning manbai yo‘qoladi, yog‘du esa qoladi. Men buni tashqi metafora nihoyat ichki metaforaga aylanadigan lahza deb qabul qilaman.

Qur’oniy Nur oyati bu yerda yana muhim, lekin men uni ikkinchi kompozitsiyadagidan boshqacha eshitaman. U yerda meni chaqiriq va yo‘l-yo‘riq qiziqtirgan edi. Bu yerda esa - yurakning umuman ko‘ra olish qobiliyati. Musulmon tasavvufi tarixida toqcha va chiroq timsoli bir necha bor mo‘min yuragi, imon va bilimning ichki nuri bilan bog‘langan. Menga bu timsolning ehtiyotkorligining o‘zi yaqin: nur chiroqqa uning mulki sifatida tegishli emas. Chiroq nur o‘zini namoyon qiladigan joyga aylanadi.

Shuning uchun men yozaman: «ko‘zlar ochiq, lekin ko‘rman». Tashqi ko‘rish a’lo ishlashi mumkin va shunga qaramay, asosiysini bermasligi mumkin. Tasavvuf matnlari kashf - ochilish, pardaning olinishi - va shuhud - guvohlik tilidan foydalanadi. Men qo‘shiqni bu tushunchalar sxemasiga aylantirmoqchi emasman, lekin ular bu yerda oddiy «ko‘rish» nega yetarli emasligini tushuntirishga yordam beradi. Ba’zan ko‘proq ko‘rish o‘z nigohingga oxirgi instansiya sifatida to‘liq ishonishni to‘xtatish demakdir.

«Nur ichida, men yo‘qolgan» satri men uchun Yo‘ldagi Nurdagi fanoni davom ettiradi, lekin endi bu yo‘qolish deyarli dramatiklikdan xoli. U yerda nur chaqirdi va meni avvalgi markazimdan mahrum qildi. Bu yerda men allaqachon nur ichidaman. U menga tashqaridan qaratilmagan. Men uning ichidaman. Shuning uchun «men ko‘rayotgan nur» bilan «men uning ichida ko‘rayotgan nur» o‘rtasidagi farq asosiy bo‘lib qoladi.

Ilk tasavvuf an’anasida, masalan Najmiddin Kubroda, ko‘tariluvchi va tushuvchi nurlar, yurak va Ilohiy Taxt, «nur ustiga nur» haqida ajoyib til uchraydi. Bu mistik fenomenologiyani so‘zma-so‘z kompozitsiyamga ko‘chirishni xohlamayman, lekin u nur bezak sifatida emas, ichki tajriba tili sifatida qanchalik jiddiy qabul qilinganini ko‘rsatadi. Nur yurakning holatini, uning jonliligi darajasini, idrokning ochilishini anglatishi mumkin edi.

Trekning eng qiyin satri - «yorug‘lik, qorong‘u - bir xil, bir xil». Men uchun bu na axloqiy farqlashni bekor qilish, na yaxshilik va yomonlik teng, degan e’lon. Tundan keyin ma’no boshqacha: men endi zulmatni yaqinlik o‘z-o‘zidan yo‘q joy, nurni esa hamma narsa o‘z-o‘zidan tushunarli joy, deb hisoblay olmayman. Ba’zan nur ko‘r qiladi, ba’zan tun ko‘rishga o‘rgatadi. Bu ma’noda qarama-qarshiliklar oddiy bo‘lishdan to‘xtaydi.

Nur albomga yana shu uchun kerakki, u birinchi marta Haqiqat so‘zini nur yonida aytadi: «Haqiqat, bu toza as». Hozircha bu kelajakdagi kompozitsiyaning faqat chaqnashi. Ammo dramaturgik jihatdan men uchun allaqachon ravshan: nur yurakka olib boradi, yurak esa Haqiqatga. Haqiqat alohida mavzuga aylanishidan oldin, men Dil Ichra va Ko‘ngil Shahridan o‘tishim kerak. Yuraksiz nur haddan tashqari mavhum bo‘lib qolgan bo‘lardi.