Ko‘ngil Shahri

Dil Ichradan keyin men yurakni tark etishni emas, uni kattaroq qilishni xohladim. Shuning uchun Ko‘ngil Shahri paydo bo‘ladi - yurak shahri. Men uchun bu yerda ko‘ngil so‘zining o‘zi juda muhim. O‘zbek va kengroq turkiy she’riy qo‘llanishda u nafaqat tor ma’nodagi «yurak»ni, balki butun ichki dunyoni: tuyg‘u, fikr, niyat, xotira, istak, ma’naviy holatni ifodalay oladi. O‘zbek poetikasi tadqiqotchilari ko‘ngil semantik jihatdan yurak, qalb va dil so‘zlaridan kengroq ekanini to‘g‘ridan-to‘g‘ri qayd etadilar. Bu albom harakatiga mukammal mos keladi: yaqin dildan keyin ichki makon butun shaharga aylanadi.

Shahar murakkab timsol. Unda ko‘chalar, shovqin, eshiklar, markaz va chekkalar bor. Lekin qo‘shiqda men uning me’morchiligini deyarli tasvirlamayman. Asosiy voqea boshqa: «ko‘ngil degan shaharga shoh kelur». Men uchun bu butun ichki dunyoning ma’nosini o‘zgartiradi. Shahar o‘zining cheksiz o‘zini tahlil qilishi uchun mavjud emas. U bu shaharga tegishli bo‘lmagan va shunga qaramay, uni O‘z maskaniga aylantira oladigan Zotning hozirligiga tayyorlanadi.

«Yer-u osmon sig‘magan zot uchun ko‘ngil degan dargoh kelur» satri tasavvufiy timsollarning juda qadimiy va kuchli doirasiga kiradi. Mistik adabiyotda osmonlar va yer Xudoni «sig‘dira olmaydi», mo‘minning kamtar yuragi esa alohida hozirlik o‘rniga aylanadi, degan hikmat keng keltirilgan. Bunday hikmatlarning maqomiga ehtiyotkor munosabatda bo‘laman va she’riyatni aqida bilan almashtirishni xohlamayman. Lekin aynan she’riy til sifatida bu paradoks menga nihoyatda yaqin: insondagi eng kichik narsa Cheksizga ochila oladi.

Navoiyda ham yurak mavzusi ulkan chuqurlikka ega. O‘zbekistondagi Hayrat ul-abror haqidagi rasmiy materiallarda uning «qalb Ka’basi», Ilohiy tajallu bilan bog‘liq ichki ziyoratgoh timsoli keltiriladi. Tarixan esa Navoiyning Jomiy va naqshbandiya davrasi bilan aloqasi yaxshi tasdiqlangan: Jomiy uning uchun nafaqat buyuk shoir, balki ma’naviy avtoritet ham edi. Shuning uchun qo‘shig‘imda Navoiy nomi bezak emas. U butun Markaziy Osiyo madaniy qatlamini olib kiradi - lekin shu zahotiyoq men o‘zim unga chek qo‘yaman.

«Navoiy deb suron solma, ichidagi jonni topgil». Bu satr menga juda aziz. U go‘yo o‘zimga ham qaratilgandek. Musiqani to‘g‘ri nomlar, tasavvuf atamalari, iqtiboslar, Buxoro, Samarqand, Navoiy, Rumiy bilan cheksiz o‘rash mumkin - va baribir bitta ham ichki qadam tashlamaslik mumkin. Inson an’anani o‘zini tasdiqlash uchun ishlatsa, u osongina chiroyli shovqinga aylanadi. Shuning uchun qo‘shiq nomni takrorlashni emas, jonli mazmunni topishni so‘raydi.

Bu ma’noda yurakni poklash - «pok etgil» - ham axloqiy kosmetika emas. Men uchun bu ichki shaharni unda haddan tashqari ko‘p joy egallagan narsadan ozod qilish: manmanlik, shovqin, qo‘rquv, hamma narsani nazorat qilish zaruratidan. Rumiyda yurak ko‘pincha oyna bo‘lib, uni zang aks ettira olishi uchun tozalash kerak. Ko‘ngil Shahrida esa men uni ko‘proq dargoh - maskan, hovli, ostona sifatida ko‘raman. Lekin harakat bir xil: ichki shaffofroq bo‘lishi kerak.

«Shoh» so‘zi ham menga yoqadi. U ichki dunyoni o‘zini o‘zi to‘liq ta’minlovchi psixologiyaga aylantirishga yo‘l qo‘ymaydi. Men hamma muhim narsa «menda», chunki men insonman, demoqchi emasman. Aksincha: shahar ma’nosini Keluvchidan oladi. Bunda men uchun muhim kamtarlik bor. Yurak mening egoyim ulkan bo‘lgani uchun emas, o‘zimdan kattaroq narsaga yuz burishga qodir bo‘lgani uchun buyuk.

Shuning uchun Ko‘ngil Shahri Dil Ichra va Sukunat o‘rtasidagi ko‘prik. Avval yurak mening mulkim bo‘lishdan to‘xtaydi. Keyin u shahar va maskanga kengayadi. Va faqat shundan keyin kim kelgani va aynan nima sodir bo‘lganini doim tushuntirish kerak bo‘lmaydigan sukunat paydo bo‘ladi. Chinakam maskan qaysidir paytda o‘zi haqida gapirishni to‘xtatadi.