Men bu albomni qanday o‘qiyman
«To‘g‘ri ma’no» talqini emas, balki qo‘shiqlarning ichki mantig‘ini ochiq-oydin tushuntirishga urinish
Bu sharhlarni yozishga qaror qilganimda, ularni na chiroyli xatboshilardan iborat musiqiy buklet, na tasavvuf haqidagi kichik darslikka aylantirishni xohlamasligim tez ayon bo‘ldi. Ikkala yo‘l ham haddan tashqari oson bo‘lardi. Bu albom men uchun tirik bo‘lgan timsollardan tug‘ildi: yo‘l, nur, nafas, tun, yurak, sukunat, Haqiqat, vasl, osmon. Matnlarni yaxlit bir butun sifatida qayta o‘qiganimdagina ularning islom tasavvufi tiliga, ayniqsa Markaziy Osiyodagi Xojagon - Naqshbandiya yo‘nalishiga naqadar tabiiy yaqinligini borgan sari aniqroq ko‘rdim.
Shu sababli bu yerda birinchi shaxsdan yozaman. Tinglovchiga qo‘shiqni qanday tushunish kerakligini tushuntirmayman. Uni o‘zim qanday tushunishimni aytaman - bugun, musiqa allaqachon mavjud bo‘lib, o‘z muallifiga chetdan qaray oladigan paytda. Bu muhim farq. Ma’nolarning bir qismi boshidanoq menda bor edi, bir qismi esa o‘n ikki kompozitsiya ketma-ketlikda saf tortib, bir-biriga javob bera boshlagandagina ko‘zga tashlandi. Men uchun bu asarning tabiiy hayoti: u oxirgi nuqta qo‘yilgan lahzada tugamaydi.
Bu kitobdagi manbalar menga ilmiylik belgisi sifatida kerak emas. Qur’onga, Xojagon va Naqshbandiya tarixiga, G‘azzoliy, Rumiy, Jomiy, Navoiyga va fors tasavvuf she’riyati tadqiqotlariga faqat ular qo‘shiq timsolini chinakam chuqurlashtirgan joydagina murojaat qilaman. She’riy metaforani ilohiyot formulasi deb ko‘rsatmaslikka, aksincha, jonli tasavvuf an’anasini bezak sifatidagi sharqona fonga aylantirmaslikka harakat qilaman. Aloqa tarixiy bo‘lgan joyda - buni aytaman. Bu an’ana bilan o‘z suhbatim bo‘lgan joyda - buni ham.
Uch kompozitsiyani men albomning alohida tayanch markazlari deb his qilaman: Tun, Dil Ichra va Sukunat. Tun, yurak va sukunat. Ammo ular alohida mavjud emas. Tunga yo‘l, nur va nafas orqali yetib kelish kerak. Dil Ichraga nur va zulmat tajribasi olib boradi. Sukunat yurak shunchaki «meniki» bo‘lishdan to‘xtagandagina mumkin bo‘ladi. Shundan so‘ng sukunatdan Haqiqat, odamlar orasidagi xilvat, Vasl va yakuniy ichki osmon tug‘iladi.
Natijada men butun albomni masofaning yo‘qolishi haqidagi yagona hikoya sifatida eshitaman. Boshida yo‘lovchi va yo‘l bor. Keyin yo‘lovchi va nur. Keyin nafas fikrdan ham yaqinroq bo‘lib chiqadi; tun - qo‘rquvdan ham yaqinroq; yurak - mulkdan ham chuqurroq; sukunat - so‘zdan ham to‘laroq. Oxirga kelib dunyo ham, inson voqeligi sifatidagi shaxs ham yo‘qolmaydi. Haqiqat albatta mendan uzoqda bo‘lishi kerak, degan avvalgi ishonch yo‘qoladi. Ana shu yo‘lni men keyingi sahifalarda tasvirlashga urinaman.